Chemotypy olejków eterycznych - co oznacza skrót CT na etykiecie

Skrót CT na etykiecie olejku eterycznego oznacza chemotyp, czyli odmianę chemiczną rośliny. Dwie rośliny tego samego gatunku mogą wyglądać identycznie, a mimo to wytwarzać olejek o zupełnie innym dominującym składniku, a więc i innym zapachu. Zapis „Thymus vulgaris CT tymol” mówi więc nie tylko, z jakiej rośliny pochodzi olejek, ale też który związek zapachowy przeważa w jego składzie. Poniżej wyjaśniamy, skąd biorą się chemotypy, jak je rozpoznać na etykiecie i jak bardzo zmieniają aromat na przykładzie tymianku i rozmarynu.

Czym jest chemotyp olejku eterycznego

Nazwa botaniczna, na przykład Thymus vulgaris, określa gatunek rośliny. Wewnątrz jednego gatunku mogą jednak istnieć populacje, które wytwarzają olejek o wyraźnie innym składzie. Botanicy i chemicy nazywają je chemotypami. Z zewnątrz rośliny wyglądają tak samo, ale ich olejek pachnie inaczej, bo dominuje w nim inny związek.

Skrót CT pochodzi od angielskiego słowa chemotype. Po nim podaje się nazwę związku, który przeważa w olejku, na przykład CT tymol, CT linalol czy CT cyneol. Dla osoby, która wybiera olejek do dyfuzora, to bardzo praktyczna informacja: chemotyp mówi, czego spodziewać się po zapachu, zanim jeszcze otworzymy butelkę.

Warto też odróżnić chemotyp od gatunku. Tymianek dziki (Thymus serpyllum) i tymianek cytrynowy (Thymus citriodorus) to nie chemotypy tymianku pospolitego, tylko osobne gatunki. Mają inne nazwy łacińskie i inny skład, choć wszystkie należą do tego samego rodzaju.

Skąd biorą się chemotypy

Chemotyp jest przede wszystkim cechą dziedziczną. Rośliny z danej populacji przekazują potomstwu zdolność do wytwarzania określonych związków zapachowych. Na ostateczny skład olejku wpływa jednak także środowisko i sposób jego otrzymywania.

Genetyka populacji

W naturze tymianek czy rozmaryn rosną w wielu regionach, często od siebie odizolowanych. Przez pokolenia w każdym z tych miejsc mogły utrwalić się inne cechy chemiczne. Dlatego plantatorzy, którzy chcą uzyskać olejek o powtarzalnym zapachu, rozmnażają rośliny z wybranej, sprawdzonej populacji.

Miejsce uprawy i pora zbioru

Klimat, wysokość nad poziomem morza, nasłonecznienie i rodzaj gleby wpływają na proporcje składników, choć zwykle nie zmieniają samego chemotypu. Znaczenie ma też moment zbioru. Wiele ziół zbiera się w czasie kwitnienia, kiedy olejku jest najwięcej, a jego zapach jest najpełniejszy.

Część rośliny i metoda otrzymywania

Olejek z kwitnących wierzchołków może pachnieć inaczej niż olejek z samych liści. Znaczenie ma także przebieg destylacji parą wodną: czas, temperatura i sposób prowadzenia procesu. Dlatego na rzetelnej etykiecie obok chemotypu znajdziemy również informację o części rośliny i metodzie otrzymywania.

Tymianek: najlepszy przykład chemotypów

Tymianek pospolity (Thymus vulgaris) to klasyczny przykład rośliny, która występuje w kilku chemotypach. Najczęściej opisuje się odmiany z przewagą tymolu, karwakrolu, linalolu, geraniolu albo tujanolu. Choć to ten sam gatunek, ich zapachy różnią się bardzo wyraźnie:

• CT tymol: intensywny, ziołowo-korzenny, pikantny, kojarzący się z suszonym tymiankiem z kuchennej półki,
• CT karwakrol: jeszcze ostrzejszy i bardziej przyprawowy, przypominający oregano,
• CT linalol: wyraźnie łagodniejszy, z kwiatową, lekko słodką nutą,
• CT geraniol: miękki, kwiatowo-cytrusowy, z akcentem przypominającym różę.

W Esencjonalnie znajdziesz tymianek CT tymol, pozyskiwany metodą destylacji parą wodną z kwitnących wierzchołków Thymus vulgaris CT thymol. Ma intensywny, ziołowo-korzenny aromat z wyraźnie pikantną nutą tymolu, który dodaje kompozycjom energii i wyrazistego charakteru, szczególnie w chłodne dni.

Obok niego oferujemy dwa inne gatunki tymianku. Tymianek dziki (Thymus serpyllum) ma świeży, ziołowo-zielny aromat o wyraźnym, cineolowo-kamforowym charakterze. Tymianek cytrynowy (Thymus citriodorus) pachnie świeżo, ziołowo i cytrusowo, z delikatnie kwiatową nutą, bo jego profil opiera się na geraniolu i cytralu. Tymol i beta-kariofilen dodają mu naturalnej, tymiankowej głębi.

Wszystkie trzy olejki znajdziesz razem w zestawie „Trzy Oblicza Tymianku”. To najprostszy sposób, żeby samodzielnie przekonać się, jak różny może być zapach roślin z jednego rodzaju. Więcej o ziołowych zapachach w domu piszemy we wpisie o olejkach ziołowych: tymianku, majeranku, oregano i rozmarynie.

Rozmaryn: trzy chemotypy, trzy zapachy

Drugim popularnym przykładem jest rozmaryn (Rosmarinus officinalis). W literaturze najczęściej opisuje się trzy jego chemotypy:

• CT 1,8-cyneol: świeży, chłodny, przejrzysty, z wyraźną nutą przypominającą eukaliptus,
• CT kamfora: mocniejszy, bardziej drzewny i kamforowy, o wytrawnym charakterze,
• CT werbenon: łagodniejszy, bardziej ziołowy i zielony, z miękką, lekko słodką nutą.

Nasz olejek rozmarynowy pochodzi z Hiszpanii i jest otrzymywany metodą destylacji parą wodną z kwitnących szczytów Rosmarinus officinalis. Zachwyca czystym, ziołowo-kamforowym aromatem z nutą sosnowo-cytrusową. Taki śródziemnomorski profil dobrze pasuje do jasnych wnętrz i porannych rytuałów zapachowych.

Dlaczego chemotyp ma znaczenie przy wyborze zapachu

Wyobraź sobie, że kupujesz olejek opisany po prostu jako „tymianek”, spodziewając się miękkiego, ziołowego zapachu, a po otwarciu butelki czujesz ostrą, przyprawową nutę. To typowa sytuacja, gdy sprzedawca nie podaje chemotypu. Obie butelki mogą zawierać w pełni naturalny olejek z tej samej rośliny, ale ich zapach w pomieszczeniu będzie zupełnie inny.

Chemotyp ma też znaczenie dla powtarzalności. Jeśli lubisz konkretną kompozycję do dyfuzora i kupujesz kolejną butelkę, chcesz, żeby pachniała tak samo jak poprzednia. Olejek z tym samym chemotypem i od tego samego dostawcy daje na to największą szansę, choć niewielkie różnice między partiami są naturalne.

Wreszcie chemotyp ułatwia komponowanie zapachów. Wiedząc, że tymianek CT tymol jest wyrazisty i pikantny, użyjesz go jako akcentu. Wiedząc, że tymianek cytrynowy jest jasny i kwiatowy, możesz potraktować go jako element środka kompozycji, obok lawendy czy bergamoty. Perfumiarze od dawna pracują w ten sposób: nie wybierają „rośliny”, tylko konkretny profil zapachowy.

Jak czytać etykietę olejku z chemotypem

Chemotyp to jedna z kilku informacji, które pozwalają ocenić, czy olejek jest dokładnie tym, czego szukamy. Na rzetelnej etykiecie lub w opisie produktu warto sprawdzić:

• pełną nazwę łacińską rośliny, a przy roślinach o wielu odmianach także chemotyp (CT),
• część rośliny, z której pozyskano olejek, na przykład kwitnące wierzchołki, liście, nasiona czy owoce cytrusów,
• metodę otrzymywania: destylację parą wodną albo tłoczenie na zimno,
• kraj pochodzenia surowca,
• numer partii, do którego przypisany jest raport z analizy GC-MS.

Raport GC-MS pokazuje procentowy udział poszczególnych związków w danej partii. To właśnie w nim widać, czy dominuje deklarowany składnik. Jeśli chcesz nauczyć się czytać takie dokumenty, zajrzyj do wpisu GC/MS bez tajemnic. Podobną logikę wyboru opisujemy też na przykładzie lawendy w artykule jak wybrać olejek lawendowy.

Pamiętaj, że brak skrótu CT nie oznacza od razu gorszego olejku. Przy wielu roślinach chemotypów się nie wyróżnia, bo skład jest naturalnie dość stabilny. Informacja o chemotypie ma największe znaczenie przy tymianku, rozmarynie, bazylii czy melisie, czyli roślinach o dużej zmienności chemicznej.

Kompozycje do dyfuzora z różnymi tymiankami

Różnice między chemotypami i gatunkami najlepiej poczuć w praktyce. Poniższe proporcje dotyczą dyfuzora ultradźwiękowego o pojemności około 100-150 ml wody:

• Ziołowy ogród: 2 krople tymianku cytrynowego + 2 krople lawendy + 1 kropla bergamoty. Świeża, kwiatowo-cytrusowa kompozycja na dzień.
• Górska łąka: 2 krople tymianku dzikiego + 2 krople sosny. Zielony, żywiczny zapach kojarzący się z wysokogórskim szlakiem.
• Kuchnia śródziemnomorska: 1 kropla tymianku CT tymol + 2 krople rozmarynu + 2 krople cytryny. Wytrawna, ziołowa kompozycja do jasnej kuchni i jadalni.
• Ciepły wieczór: 1 kropla tymianku CT tymol + 3 krople pomarańczy słodkiej. Pikantny akcent zrównoważony słodyczą cytrusów.
• Trzy oblicza: po 1 kropli każdego tymianku + 2 krople mandarynki. Ciekawe ćwiczenie dla nosa i dobra okazja, żeby porównać trzy profile w jednym zapachu.

Tymianek CT tymol jest bardzo intensywny, dlatego w mieszankach zwykle wystarcza jedna kropla. Zaczynaj od mniejszej liczby kropli, dyfuzuj w krótkich sesjach i regularnie wietrz pomieszczenie.

Tymianki i rozmaryn w Esencjonalnie

W sklepie znajdziesz trzy olejki tymiankowe: tymianek CT tymol, tymianek dziki i tymianek cytrynowy, a także rozmaryn z Hiszpanii. Jeśli chcesz poznać wszystkie tymianki naraz, wybierz zestaw „Trzy Oblicza Tymianku”, który sprawdzi się również jako prezent dla miłośnika ziołowych zapachów.

Wszystkie olejki Esencjonalnie są w 100% naturalne i nierozcieńczone. Skład każdej partii potwierdza analiza GC-MS, a marka jest członkiem ATC (Aromatherapy Trade Council). Przy zamówieniu od 150 zł dostawa jest bezpłatna.