Kwiat, liść, kora czy skórka? Z czego powstają olejki eteryczne

Otwierasz buteleczkę i czujesz kwiatowe pole, igliwie po deszczu albo świeżo obraną pomarańczę. Za każdym z tych zapachów stoi konkretna część rośliny: kwiat, liść, skórka owocu, żywica, drewno, pąk czy nasiono. Sprawdzamy, z czego powstają olejki eteryczne i dlaczego od tej części zależy ich charakter w dyfuzorze. To dobry punkt wyjścia, jeśli chcesz świadomie budować domowe kompozycje zapachowe.

Z czego powstają olejki eteryczne – krótko o roślinnych „magazynach” zapachu

Rośliny gromadzą związki zapachowe w drobnych strukturach: gruczołach na powierzchni liści, kieszonkach w skórce owoców, kanałach żywicznych w drewnie i korze. W jednej roślinie zapach skupia się głównie w kwiatach, w innej w liściach, a jeszcze w innej w owocach. Dlatego na rzetelnej etykiecie obok łacińskiej nazwy gatunku znajdziesz też informację, z jakiej części rośliny pozyskano olejek.

Ta sama roślina potrafi dać kilka zupełnie różnych olejków. Najlepszy przykład to drzewo gorzkiej pomarańczy: z jego kwiatów powstaje neroli, z liści i młodych gałązek petitgrain, a ze skórki owoców olejek z gorzkiej pomarańczy. Trzy olejki z jednego drzewa, a każdy pachnie inaczej. O tym, jak sama metoda pozyskania wpływa na zapach, piszemy szerzej we wpisie destylacja parą wodną czy tłoczenie na zimno.

Dlaczego część rośliny ma znaczenie dla zapachu

• Kwiaty dają zwykle nuty miękkie, słodkawe i eleganckie.
• Liście i ziele pachną zielono, ziołowo, często rześko i chłodno.
• Skórka owoców to soczyste, jasne i radosne nuty cytrusowe.
• Żywica i drewno wnoszą głębię, ciepło i balsamiczny charakter.
• Pąki, owoce i nasiona kojarzą się z przyprawami i kuchnią.

Ten podział jest uproszczony, ale bardzo praktyczny. Gdy wiesz, z jakiej części rośliny pochodzi olejek, łatwiej przewidzieć, jak zabrzmi w kompozycji i czy będzie nutą głowy, serca, czy bazy.

Olejki z kwiatów – lawenda i neroli

Olejki kwiatowe należą do najbardziej rozpoznawalnych zapachów w aromaterapii zapachowej. Kwiaty zawierają stosunkowo niewiele olejku, dlatego do jego pozyskania potrzeba dużych ilości surowca i starannie wybranego momentu zbioru.

Lawenda – kwitnące szczyty pędów

Olejek lawendowy powstaje z kwitnących szczytów pędów lawendy wąskolistnej (Lavandula angustifolia), destylowanych parą wodną zwykle w szczycie lata. Olejek lawendowy ma kwiatowo-ziołowy profil z delikatną, lekko słodką nutą. W dyfuzorze tworzy spokojną atmosferę wieczoru i świetnie łączy się z cytrusami.

Neroli – kwiaty gorzkiej pomarańczy

Neroli to olejek z kwiatów gorzkiej pomarańczy (Citrus aurantium). Kwiaty zbiera się ręcznie w krótkim okresie kwitnienia, a z dużej ilości płatków powstaje niewielka ilość olejku. Właśnie dlatego olejek neroli jest jednym z bardziej cennych zapachów: świetlisty, kwiatowy, z subtelnym cytrusowym tłem i nutą miodu.

Do grupy kwiatowej często zalicza się też geranium i szałwię muszkatołową, choć tu do destylacji trafiają głównie liście albo całe kwitnące ziele. Każdy z nich wnosi do kompozycji inny odcień kwiatowej nuty.

Olejki z liści i ziela – eukaliptus, mięta, drzewo herbaciane, melisa

Liście to najczęstsze źródło olejków o zielonym, ziołowym i rześkim charakterze. Gruczoły z olejkiem leżą tu tuż pod powierzchnią, dlatego wystarczy roztrzeć listek mięty w palcach, żeby poczuć jego zapach.

• Eukaliptus – olejek pozyskuje się z liści drzew eukaliptusowych. W ofercie znajdziesz dwa gatunki: gałkowy (Eucalyptus globulus) o wyrazistym, kamforowym zapachu i radiata (Eucalyptus radiata) o łagodniejszym, bardziej cytrusowym tonie.
• Mięta pieprzowa – destyluje się ziele, czyli liście i łodygi zebrane zwykle tuż przed kwitnieniem. Zapach jest chłodny, czysty i bardzo intensywny.
• Drzewo herbaciane – olejek powstaje z liści i cienkich gałązek australijskiego krzewu Melaleuca alternifolia. Ma świeży, zielony, lekko żywiczny aromat.
• Melisa – z ziela melisy uzyskuje się bardzo mało olejku, co tłumaczy, dlaczego jest on rzadszy i cenniejszy. Pachnie cytrynowo, miękko i zielono.

Do tej grupy należą też zioła kuchenne: rozmaryn, tymianek, majeranek i oregano. Ich olejki powstają z ziela i pachną tak, jak można się spodziewać, czyli ogrodem ziołowym w pełnym słońcu.

Olejki ze skórki owoców – cytrusy

Każdy, kto obierał mandarynkę, zna tę mgiełkę zapachu, która pryska ze skórki. To właśnie olejek eteryczny zgromadzony w drobnych kieszonkach zewnętrznej warstwy owocu. Olejki cytrusowe pozyskuje się zwykle przez tłoczenie skórki na zimno, bez podgrzewania, dzięki czemu zachowują soczysty, „owocowy” charakter.

• Pomarańcza słodka – słodka, ciepła, przypomina świeży sok.
• Cytryna – jasna, kwaskowa, bardzo rześka.
• Mandarynka – słodsza i łagodniejsza niż pomarańcza.
• Grejpfrut różowy – świeży, lekko gorzkawy, radosny.
• Bergamota – elegancka, kwiatowo-cytrusowa, znana z herbaty Earl Grey.
• Yuzu – japoński cytrus o złożonym, kwaskowo-kwiatowym zapachu.

Nuty cytrusowe są lekkie i szybko się ulatniają, dlatego w kompozycjach pełnią rolę nut głowy. Pierwsze wrażenie, uśmiech od progu. Dobrze sprawdzają się na początek dnia i w kompozycjach, które mają rozjaśnić wnętrze.

Żywica, drewno i kora – frankincense, palo santo, brzoza słodka

Najgłębsze, najbardziej otulające zapachy pochodzą z twardych części roślin. Rozwijają się w dyfuzorze wolniej i utrzymują dłużej, dlatego w kompozycjach zwykle tworzą bazę.

Żywica – frankincense

Frankincense, czyli olibanum, to olejek z żywicy drzew z rodzaju Boswellia, rosnących m.in. na Półwyspie Arabskim i we wschodniej Afryce. Żywica wypływa z nacięć w korze i zastyga w jasne grudki, które od tysięcy lat wykorzystuje się jako kadzidło. Olejek frankincense ma balsamiczny, żywiczny zapach z cytrusowym błyskiem.

Drewno – palo santo

Palo santo (Bursera graveolens) to drzewo z Ameryki Południowej. Olejek i patyczki do okadzania pozyskuje się z drewna, tradycyjnie z drzew i gałęzi, które obumarły naturalnie i przeleżały kilka lat. Zapach jest drzewny, słodkawy, z nutą cytrusów i mięty.

Kora – brzoza słodka

Brzoza słodka (Betula lenta) to północnoamerykański gatunek brzozy, z którego kory destyluje się olejek o słodkim, miętowo-balsamicznym zapachu. Olejek z brzozy słodkiej pachnie zupełnie inaczej niż nasza rodzima brzoza i wnosi do kompozycji chłodną, lekko słodką nutę. Więcej o tej grupie piszemy we wpisie o olejkach drzewnych i żywicznych.

Pąki, owoce, nasiona i igły – goździk, anyż, pieprz, jałowiec, sosna

Ostatnia grupa to zapachy, które najczęściej znamy z kuchni i z lasu. Przyprawy to w większości suszone pąki, owoce albo nasiona, a ich olejki zamykają w buteleczce aromat znany z pierników i zimowych potraw.

• Goździk – goździki z kuchennej szafki to suszone pąki kwiatowe drzewa goździkowego. Olejek goździkowy może pochodzić z pąków, liści lub szypułek, a każda z tych wersji ma nieco inny profil, dlatego warto sprawdzać tę informację na etykiecie.
• Anyż – olejek powstaje z owoców, potocznie nazywanych nasionami. Ma słodki, wyraźnie „lukrecjowy” zapach.
• Pieprz czarny – destyluje się owoce, czyli ziarna pieprzu. Zapach jest korzenny, suchy i ciepły, z lekką nutą drewna.
• Jałowiec – olejek pozyskuje się z szyszkojagód, czyli granatowych „jagódek” jałowca. Pachnie żywicznie, leśnie, z nutą ginu.
• Sosna – olejek sosnowy to zwykle destylat z igieł i młodych gałązek. Zapach to czysty polski las w grudniowy poranek.

Olejek jałowcowy i sosna tworzą razem świetny duet na chłodne wieczory, a goździk i pomarańcza to klasyka świątecznego nastroju.

Kompozycje do dyfuzora: cała roślina w jednej mgiełce

Wiedza o tym, z czego powstają olejki eteryczne, przydaje się przy tworzeniu kompozycji. Dobrze zbalansowana mieszanka często łączy różne części roślin: lekką skórkę, zielony liść i głęboką żywicę albo drewno. Poniższe propozycje to łącznie 4-5 kropli do dyfuzora z wodą, zgodnie z instrukcją urządzenia.

1. Ogród o świcie – 2 krople bergamoty (skórka), 1 kropla mięty (liść), 1 kropla lawendy (kwiat).
2. Leśna ścieżka – 2 krople sosny (igły), 1 kropla jałowca (szyszkojagody), 1 kropla frankincense (żywica).
3. Słodki wieczór – 2 krople pomarańczy (skórka), 1 kropla goździka (pąki), 1 kropla pieprzu czarnego (owoce).
4. Kwiat i drewno – 2 krople lawendy (kwiat), 1 kropla palo santo (drewno), 1 kropla mandarynki (skórka).

Chcesz zrozumieć, dlaczego cytrus ulatnia się pierwszy, a żywica zostaje na dłużej? Zajrzyj do wpisu o piramidzie zapachowej.

Podsumowanie

Olejki eteryczne powstają z bardzo różnych części roślin: kwiatów, liści, skórki owoców, żywicy, drewna, kory, pąków, owoców i igieł. To właśnie ta część w dużej mierze decyduje o charakterze zapachu: kwiaty są miękkie i eleganckie, liście zielone i rześkie, cytrusy jasne i soczyste, a żywice i drewno głębokie i otulające. Znając to pochodzenie, łatwiej czytać etykiety i budować kompozycje, które brzmią spójnie od pierwszej do ostatniej nuty.

Poznaj zapachy z różnych części roślin

W sklepie Esencjonalnie znajdziesz naturalne olejki eteryczne z kwiatów, liści, skórki owoców, żywicy i drewna, a także akcesoria do aromatyzowania wnętrz. Zajrzyj do sklepu i skomponuj własną roślinną mieszankę do dyfuzora.