Olejki eteryczne zimą - zmętnienie, zastyganie i przechowywanie

Zimą paczka z olejkami potrafi przyjechać prosto z mroźnego auta kuriera, a buteleczki stoją potem w chłodnej spiżarni albo na parapecie przy zimnej szybie. Czasem po odkręceniu okazuje się, że olejek eteryczny zmętniał, zgęstniał albo w środku pojawiły się drobne kryształki. Spokojnie: olejki eteryczne zimą zachowują się po prostu inaczej niż latem. W tym poradniku wyjaśniamy, skąd biorą się takie zmiany, które z nich są zupełnie naturalne i jak przechowywać buteleczki w chłodne miesiące, żeby zapach w dyfuzorze był taki, jak lubisz.

Olejki eteryczne zimą – co się dzieje w chłodzie

Olejek eteryczny to mieszanina wielu związków zapachowych, a każdy z nich ma własne właściwości fizyczne: temperaturę krzepnięcia, gęstość, rozpuszczalność. Gdy temperatura spada, część tych związków zaczyna zachowywać się inaczej. Jedne zastygają, inne wytrącają się w postaci delikatnego osadu, a cały olejek staje się gęstszy i wolniej spływa z zakraplacza.

Nie oznacza to, że olejek się zepsuł. W większości przypadków wystarczy, że buteleczka wróci do temperatury pokojowej, a wszystko wraca do normy. Warto jednak wiedzieć, czego się spodziewać, bo dwa olejki z naszej półki szczególnie wyraźnie reagują na chłód: anyż i cytrusy tłoczone na zimno.

Olejek anyżowy zastygł? To jego naturalna cecha

Olejek z anyżu w ogromnej większości składa się z anetolu, związku, który odpowiada za jego słodki, lukrecjowy zapach. Anetol ma wysoką jak na składnik olejku temperaturę topnienia: około 21-22 stopni Celsjusza. Dlatego w chłodzie olejek anyżowy może zgęstnieć, a poniżej mniej więcej 15 stopni nawet zastygnąć w białawą, krystaliczną masę.

Ciekawostka opisywana już w dawnych podręcznikach o olejkach: olejek anyżowy potrafi przez jakiś czas pozostać płynny poniżej punktu krzepnięcia, a zastyga nagle, na przykład po poruszeniu buteleczki. Jeśli więc olejek anyżowy dotarł do Ciebie jako biała, stała masa, to znak, że w środku jest dokładnie to, co powinno: olejek bogaty w anetol. Gdy wróci do ciepła, znów stanie się przejrzystym płynem.

Cytrusy tłoczone na zimno mogą mętnieć

Olejki z pomarańczy słodkiej, mandarynki, cytryny, grejpfruta, bergamoty czy yuzu powstają przez tłoczenie skórek owoców, a nie przez destylację. Taki olejek zabiera ze sobą nie tylko lotne cząsteczki zapachowe, ale też niewielką ilość składników nielotnych, które w branży określa się zbiorczo jako woski. Więcej o różnicy między tymi metodami przeczytasz we wpisie Destylacja parą wodną czy tłoczenie na zimno?.

W chłodzie woski słabiej się rozpuszczają, dlatego cytrusowy olejek może stać się lekko mętny, opalizujący, a z czasem na dnie buteleczki może pojawić się delikatny osad. To zjawisko na tyle znane, że przemysł spożywczy i perfumeryjny celowo schładza olejki cytrusowe, żeby wytrącić z nich woski i je odfiltrować. W domowej buteleczce nie musisz niczego filtrować: zmętnienie zwykle słabnie po ogrzaniu do temperatury pokojowej, a niewielki osad na dnie nie wpływa na to, jak olejek pachnie w dyfuzorze.

Każdy olejek w chłodzie gęstnieje

Nawet olejki, które nie mętnieją i nie zastygają, w niskiej temperaturze stają się bardziej lepkie. W praktyce oznacza to, że krople wolniej odrywają się od zakraplacza, a czasem trzeba chwilę poczekać, zanim pierwsza w ogóle spadnie. To moment, w którym łatwo o pomyłkę: zniecierpliwieni potrząsamy buteleczką i nagle do dyfuzora wpadają trzy krople zamiast jednej.

Olejek eteryczny zmętniał – co zrobić krok po kroku

Jeśli olejek eteryczny zmętniał, zgęstniał albo zastygł, nie trzeba robić nic skomplikowanego. Najważniejsza zasada brzmi: cierpliwość zamiast mocnego ciepła.

1. Postaw zamkniętą buteleczkę w ciepłym pokoju, z dala od kaloryfera, i daj jej kilka godzin.
2. Jeśli chcesz przyspieszyć sprawę, potrzymaj zamkniętą buteleczkę w dłoniach przez kilka minut.
3. Gdy olejek znów jest płynny, delikatnie obróć buteleczkę kilka razy, żeby zawartość się wymieszała.
4. Dopiero potem odkręć buteleczkę i odmierz krople do dyfuzora.

Czego unikać? Nie stawiaj buteleczki na kaloryferze, kominku ani w pobliżu piekarnika i nie wkładaj jej do mikrofalówki. Mocne, nierównomierne ciepło sprzyja ulatnianiu się najlżejszych nut zapachowych i przyspiesza starzenie się olejku. Olejki eteryczne są też łatwopalne, więc źródła ognia i gorące powierzchnie to zły pomysł o każdej porze roku.

Kiedy zmętnienie powinno zwrócić Twoją uwagę

Zmętnienie z zimna to jedno, ale są sytuacje, w których warto przyjrzeć się buteleczce uważniej:

• olejek jest mętny lub rozwarstwiony mimo kilku dni w temperaturze pokojowej, a wcześniej był klarowny,
• do buteleczki mogła dostać się woda, na przykład z mokrego zakraplacza albo po odkładaniu zakrętki obok dyfuzora; woda i olejek się nie mieszają, więc taki olejek wygląda na rozwarstwiony,
• zapach wyraźnie się zmienił: jest płaski, ostry, z nutą przypominającą farbę lub stary tłuszcz.

W takich przypadkach przyczyną zwykle nie jest chłód, tylko wilgoć albo upływ czasu i kontakt z powietrzem. O tym, jak długo olejek zachowuje swój zapach po otwarciu i po czym poznać, że się zestarzał, piszemy we wpisie Trwałość olejku eterycznego.

Paczka z olejkami zimą – jak ją rozpakować

Grudzień to czas, gdy olejki często podróżują jako prezenty, a paczki spędzają noc w chłodnym magazynie lub samochodzie. Kilka prostych zasad sprawi, że buteleczki spokojnie przetrwają zimową drogę:

• Po odebraniu paczki z mrozu nie otwieraj buteleczek od razu. Odstaw je w zamkniętym kartonie na godzinę lub dwie, żeby powoli przyjęły temperaturę pokoju.
• Na zimnym szkle w ciepłym pomieszczeniu skrapla się para wodna. Jeśli odkręcisz lodowatą buteleczkę, wilgoć może osiąść na gwincie i zakraplaczu, a stamtąd trafić do środka.
• Jeśli olejek anyżowy dotarł zastygnięty, a cytrusy lekko zmętniałe, to normalny objaw zimowej podróży. Daj im czas, zanim ocenisz zapach.
• Planujesz wysłać olejki komuś w prezencie? Dobrym pomysłem jest dołączenie krótkiej karteczki, że w chłodzie olejki mogą mętnieć lub zastygać i że wystarczy odstawić je do ciepłego pokoju.

Zestaw Klasyka nastroju z pomarańczą słodką, goździkiem i cynamonem to jeden z tych prezentów, które najczęściej podróżują zimą. Pomarańcza, jako cytrus tłoczony na zimno, może dotrzeć lekko opalizująca, a po kilku godzinach w ciepłym pokoju wypełni wnętrze soczystym, świątecznym zapachem.

Przechowywanie olejków eterycznych w chłodne miesiące

Olejki lubią chłód, ciemność i szczelnie zakręconą buteleczkę. Zimą łatwo jednak przesadzić w jedną albo w drugą stronę. Oto miejsca, które warto przemyśleć:

• Parapet nad kaloryferem – od dołu ciepło, od szyby zimno, do tego dzienne światło. To jedno z najgorszych miejsc na olejki o każdej porze roku.
• Mroźny balkon, garaż, bagażnik auta – tu olejek anyżowy zastygnie, a cytrusy zmętnieją. Nie zaszkodzi to im trwale, ale trudno odmierzać krople z gęstego olejku.
• Chłodna spiżarnia lub szafka w przedpokoju – dobry wybór. Licz się tylko z tym, że część olejków będzie gęstsza i trzeba je chwilę ogrzać przed użyciem.
• Szuflada lub szafka w pokoju, z dala od grzejnika – najwygodniejsze rozwiązanie na co dzień: stała temperatura, brak światła, olejek zawsze gotowy do dyfuzora.

Niezależnie od miejsca pamiętaj o szczelnie zakręconej zakrętce i przechowywaniu buteleczek w pozycji pionowej. Więcej praktycznych wskazówek znajdziesz w poradniku Jak przechowywać olejki eteryczne.

Krople z gęstego olejku – jak nie przesadzić

Zimą zakraplacz bywa kapryśny. Kilka trików pomoże zachować kontrolę nad kompozycją w dyfuzorze:

• trzymaj buteleczkę pionowo i cierpliwie czekaj na kroplę, zamiast nią potrząsać,
• jeśli olejek jest wyraźnie gęsty, najpierw ogrzej buteleczkę w dłoniach,
• przy olejkach o mocnym zapachu, takich jak anyż czy goździk, zacznij od jednej kropli i dopiero po kilkunastu minutach oceń, czy chcesz więcej.

Zimowe kompozycje do dyfuzora z olejkami, które lubią mętnieć

Skoro już wiesz, że lekko zmętniała pomarańcza czy zastygnięty anyż to nic złego, możesz spokojnie korzystać z nich w zimowych kompozycjach. Kilka propozycji do dyfuzora ultradźwiękowego:

• Zimowa herbata z cytryną: 3 krople cytryny + 1 kropla goździka
• Świąteczne ciasteczka: 3 krople pomarańczy słodkiej + 1 kropla anyżu
• Szary wieczór w Earl Grey: 3 krople bergamoty + 2 krople mandarynki
• Korzenny grudzień: 2 krople pomarańczy + 1 kropla anyżu + 1 kropla goździka

Anyż ma bardzo wyrazisty, słodki zapach, dlatego w kompozycjach wystarczy go naprawdę niewiele. Jeśli lubisz zimowe, korzenne klimaty, spróbuj też połączenia anyżu z mandarynką w proporcji 1 do 3.

Podsumowanie

Olejki eteryczne zimą mogą zmętnieć, zgęstnieć albo zastygnąć, i w większości przypadków jest to zupełnie naturalne. Olejek anyżowy zastyga z powodu wysokiej zawartości anetolu, a cytrusy tłoczone na zimno mętnieją przez obecność wosków. Wystarczy odstawić buteleczkę do ciepłego pokoju, nie podgrzewać jej mocnym ciepłem i odkręcać dopiero wtedy, gdy przyjmie temperaturę otoczenia. Czujność warto zachować tylko wtedy, gdy zmętnienie nie ustępuje lub zmienia się zapach.

Zimowe olejki z Esencjonalnie

Szukasz zapachów na długie, ciemne wieczory? W sklepie Esencjonalnie znajdziesz cytrusy tłoczone na zimno, korzenne olejki i gotowe zestawy prezentowe. Dobierz kompozycję do swojego dyfuzora i pozwól, żeby zimowe popołudnia pachniały dokładnie tak, jak lubisz.